Zrównoważony rozwój i żywność

Sektor żywnościowy odpowiada za ok. 30% globalnej emisji gazów cieplarnianych pochodzenia antropogenicznego (Crippa i in. 2021). Większość z tych emisji pochodzi bezpośrednio z produkcji rolnej i użytkowania gruntów (Vermeulen i in. 2012), ale składają się na nie również obróbka, transport, pakowanie, sprzedaż czy zarządzanie odpadami. Dodatkowymi problemami stały się kryzysy, tj. pandemia COVID-19, malejąca podaż usług ekosystemowych, wojna w Ukrainie, ostatecznie zakłócające łańcuchy dostaw prowadząc do wzrostu światowych cen żywności (Dudek i Śpiewak, 2022). Równie niepokojącym, już o zasięgu globalnym, staje się problem odżywiania, otyłości i związanych z nią konsekwencji zdrowotnych (Wijerathna-Yapa i Pathirana, 2022). W obliczu takich wyzwań konieczne wydają się fundamentalne zmiany (transformacje) globalnych systemów żywnościowych, zgodnie z koncepcją „sprawiedliwej transformacji” (Hoek i in., 2021). 

Zrównoważone żywienie i instytucje akademickie

Taka sytuacja formułuje nowe cele dla instytucji akademickich i szerszej społeczności badawczej. W procesie proklimatycznej transformacji systemu żywnościowego kluczową rolę odgrywają właśnie uniwersytety (Krattenmacher i in., 2023). Ze względu na inter-, multi- i transcyscplinarny charakter instytucji szkolnictwa wyższego, stanowią one idealny teren badawczy do wypracowywania modeli transformacji systemów żywnościowych, pozwalając na analizę kwestii ekonomicznych, dostępności żywności i wartości odżywczej w kontekście nierówności społecznych oraz działań informacyjno-edukacyjnych wspierających transformację (Moser i Fazey, 2021). Wreszcie, uniwersytety i ich systemy żywnościowe oddziałują bezpośrednio na rzesze studentów (w przypadku Polski aż 1,3 mln), pracowników akademickich i społeczności lokalne (GUS, 2025).

Badania nad strategiami transformacji systemów żywnościowych prowadzi się już na kampusach USA i Europy Zachodniej. W przypadku Europy Środkowo-Wschodniej bariery zrównoważonego żywienia akademickiego nie zostały do tej pory zbadane - stanowiąc lukę badawczą - a co za tym idzie, nie próbowano wypracowywać potencjalnych rozwiązań zarówno stricte w kontekście żywnościowym, jak i społecznym i gospodarczym.

O projekcie

Projekt ma na celu kompleksową ocenę funkcjonowania stołówek i punktów gastronomicznych na trzech publicznych uczelniach w Polsce: Uniwersytecie Jagiellońskim, SGGW i Uniwersytecie Rzeszowskim.

Problematykę systemów żywienia szerokiej społeczności akademickiej rozpatrujemy kompleksowo, w następujących trzech aspektach:

1) ekonomicznym – dostępności ekonomicznej żywności dla studentów i pracowników uczelni;

2) zdrowotnym - jakości życia, pracy i nauki – zdrowa, wartościowa żywność oraz sposób (infrastruktura) jej spożywania jako niezbędna podstawa efektywnej aktywności w sektorze nauki i edukacji;

3) środowiskowym – związanym z misją i odpowiedzialnością uczelni wyższych w kontekście konieczności dostosowania się do zmian klimatu, oraz z kształtowaniem postaw pro-środowiskowych.

Badanie zamierza odpowiedzieć na następujące pytania:

• Jaki jest stan dostępnej infrastruktury i oferty żywieniowej na terenie badanych publicznych uczelni wyższych w Polsce?
• Jak odżywia się polska społeczność akademicka w miejscu pracy i nauki?
• Jakie są różnice zasobów, praktyk, świadomości, problemów i oczekiwań w centrach i peryferiach kształcenia akademickiego?
• Jakie są potrzebne i możliwe do wprowadzenia zmiany w systemie żywienia akademickiego?
• W jaki sposób zwiększać świadomość roli żywienia dla efektywnej pracy i nauki, a także inspirować do udziału we wprowadzaniu koniecznych zmian?
• W jaki sposób debatować o potrzebach zmian w systemach żywienia akademickiego?

 

Jednym z efektów projektu będzie raport końcowy, prezentujący nie tylko wyniki badań, ale także płynące z nich rekomendacje, kierowane do szerszej społeczności akademickiej i decydentów.

 

Badanie zwyczajów i potrzeb żywienia akademickiego

Zapraszamy do udziału w badaniu ankietowym dotyczącym sposobu żywienia na uczelniach, realizowanego w ramach projektu. Badanie dotyczy zwyczajów żywieniowych studentów_studentek, doktorantów_doktoranek i pracowników_pracowniczek uczelni oraz ich opinii na temat dostępnej oferty gastronomicznej i oczekiwanych zmian.

https://forms.office.com/e/GQmU1NxRyH

Wypełnienie ankiety zajmuje ok. 15 minut. Ankieta ma charakter w pełni anonimowy.

Z góry dziękujemy za poświęcony czas i uważne udzielanie odpowiedzi. Państwa opinia ma znaczenie! 

 

Projekt pt. „Diagnoza systemów żywienia akademickiego w Polsce wraz z propozycją ich transformacji” realizowany na podstawie zlecenia Ministra z dnia 29 grudnia 2025 r., art. 404 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r. poz. 478, z późn. zm.).

 

 

Literatura:

Crippa, M., Solazzo, E., Guizzardi, D., Monforti-Ferrario, F., Tubiello, F. N., & Leip, A. J. N. F. (2021). Food systems are responsible for a third of global anthropogenic GHG emissions. Nature food, 2(3), 198-209.

Dudek, M., & Śpiewak, R. (2022). Effects of the COVID-19 pandemic on sustainable food systems: Lessons learned for public policies? The case of Poland. Agriculture, 12(1), 61.

GUS 2025 Szkolnictwo wyższe w roku akademickim 2024/2025

Hoek, A. C., Malekpour, S., Raven, R., Court, E., & Byrne, E. (2021). Towards environmentally sustainable food systems: decision-making factors in sustainable food production and consumption. Sustainable Production and Consumption, 26, 610-626.

Krattenmacher, J., Casal, P., Dutkiewicz, J., Huchard, E., Sanders, E., Treich, N., ... & Twine, R. (2023). Universities should lead on the plant-based dietary transition. The Lancet Planetary Health, 7(5), e354-e355.

Moser, S. C., & Fazey, I. (2021). If it is life we want: a prayer for the future (of the) university. Frontiers in Sustainability, 2, 662657.

Vermeulen, S. J., Campbell, B. M., & Ingram, J. S. (2012). Climate change and food systems. Annual review of environment and resources, 37, 195-222.

Wijerathna-Yapa, A., & Pathirana, R. (2022). Sustainable agro-food systems for addressing climate change and food security. Agriculture, 12(10), 1554.