Wielogatunkowy Kampus: partycypacyjne wypracowanie praktyk integrujących potrzeby ludzi i dzikich zwierząt w przestrzeni akademickiej
Fragmentacja naturalnego środowiska i polowania powodują, że coraz więcej ssaków – dzików, saren, lisów, a nawet bobrów, borsuków czy jeleni - adaptuje się do życia w mieście. Ich obecność rodzi konflikty: szkody w zieleni, kolizje drogowe czy obawy o bezpieczeństwo. Dotychczasowe reakcje miast są często doraźne oraz oparte na rozwiązaniach letalnych – co także budzi sprzeciw części mieszkańców. Obecnie brakuje polityki zarządzania konfliktami na linii dzikie zwierzęta-człowiek opartej na dowodach naukowych i opinii interesariuszy.
Cele projektu wpisują się w aktualną lukę badawczą nad relacjami ludzi i dzikich zwierząt w miastach. Jednocześnie uzupełniają dotychczasową wiedzę o gatunkach konfliktowych w polskich miastach oraz o funkcjonowaniu kampusów akademickich, w tym Kampusu UJ. Główne cele projektu to:
- poznanie bioróżnorodności ssaków oraz ocena ryzyka konfliktów na linii człowiek–zwierzę na terenach zielonych Kampusu UJ i w pobliskich obszarach Natura 2000 z wykorzystaniem sieci fotopułapek;
- wypracowanie – w oparciu o metodologię Living Lab – wspólnego, partycypacyjnego modelu współistnienia ludzi i dzikich zwierząt na terenie Kampusu UJ. Model ten ma pomóc ograniczać konflikty oraz wskazać dobre praktyki korzystania z przestrzeni w sposób przyjazny dla bioróżnorodności;
- zwiększenie potencjału naukowego i praktyczny UJ poprzez zaangażowanie pracowników oraz studentów w badania, udostępnianie otwartych danych naukowych oraz rozwijanie współpracy międzynarodowej.
Badania obejmą reprezentatywne siedliska Kampusu UJ i jego pobliskich obszarów o różnym natężeniu obecności i aktywności ludzi. Dzięki temu zostaną zebrane dane o możliwych interakcjach między ludźmi a zwierzętami, które mogą stać się ważnym wsparciem w podejmowaniu decyzji dotyczących zarządzania tym obszarem. Dane z fotopułapek pokażą zmienność w czasie i przestrzeni zarówno aktywności ludzi i zwierząt, jak i różnorodność gatunkową oraz ekologiczną występujących tam ssaków.
Uzyskane wyniki posłużą do partycypacyjnego opracowania rekomendacji dotyczących zarządzania terenami zielonymi Kampusu w sposób sprzyjający ochronie lokalnej bioróżnorodności. Działania te będę realizował razem z różnymi interesariuszami – poprzez warsztaty eksperckie oraz wydarzenia skierowane do społeczności lokalnej i akademickiej. Efektem końcowym będzie raport zawierający zestaw danych oraz praktyczne wytyczne dotyczące oceny ryzyka konfliktów człowiek–zwierzę, a także sposobów wykorzystania zebranych informacji do ich ograniczania.
Stworzenie i przetestowanie sieci fotopułapek, która będzie mogła działać także po zakończeniu projektu, oraz działania rozwijające kompetencje pracowników i studentów zwiększą szanse na pozyskiwanie dalszego finansowania w niniejszej tematyce z zewnętrznych źródeł.
Idea Wielogatunkowego Kampusu zrodziła się z projektu OPUS „Odblokowanie Potencjału Miejskiego: Promowanie Sprawiedliwości Międzygatunkowej w nieformalnych przestrzeni zielonych”. Badanie finansowane jest z projektu flagowego Campus Living Lab Useful Research Hub, realizowanego w ramach programu strategicznego Inicjatywa Doskonałości na Uniwersytecie Jagiellońskim.
FOTOPUŁAPKI
W okresie maj-wrzesień 2026 rejestrujemy obecność dzikich zwierząt w wybranych lokalizacjach na Kampusie UJ oraz w okolicznych terenach Dzielnicy VIII Dębniki. Wykorzystujemy w tym celu urządzenia rejestrujące obrazy, aktywowane czujnikiem ruchu. Zdjęcia osób są usuwane z urządzeń bez zbędnej zwłoki, w terminie do dwóch tygodni. W razie potrzeby pilnego usunięcia ewentualnych obrazów rejestrujących osoby, prosimy o kontakt z kierownikiem projektu, dr inż. Agnieszką Kleszcz-Rusek (mail: a.kleszcz.rusek@uj.edu.pl) lub sekretariatem Instytutu Nauk o Środowisku, tel. 12 664 51 22.
Zdjęcia z fotopułapek wykonane w ramach projektu OPUS „Odblokowanie Potencjału Miejskiego: Promowanie Sprawiedliwości Międzygatunkowej w nieformalnych przestrzeni zielonych”:
